---
title: Czy kret zapada w sen zimowy? Ciekawostki o kretach
description: Czy kret zapada w sen zimowy? Sprawdź, co robi, gdy ziemia zamarza, jak gromadzi dżdżownice i skąd biorą się świeże kopce podczas odwilży.
---

# Czy kret zapada w sen zimowy? Ciekawostki o kretach

**Szczegóły**
: Autor: [Sebastian](https://domiprzyroda.pl/domiprzyroda)
: Kategoria: [Ssaki](https://domiprzyroda.pl/zwierzeta-w-naturze/ssaki)

![Czy kret zapada w sen zimowy](https://domiprzyroda.pl/images/zwierzeta-w-naturze/ssaki/kret-1.jpg)

## Zimowe życie kreta pod ziemią



 



**Kret europejski nie zapada w sen zimowy.** Podczas mrozów nadal szuka pożywienia, ale więcej czasu spędza w głębiej położonych korytarzach. Tam ziemia dłużej pozostaje niezamarznięta i łatwiej natrafić na dżdżownice. Na trawniku może więc tygodniami nie pojawić się ani jeden nowy kopiec, choć pod spodem kret wciąż jest aktywny. Ma też sposób na to, by część zdobyczy zachować na później.


 

 



**Kret zimą i pod ziemią w skrócie**



- Kret europejski pozostaje aktywny zimą i korzysta z głębszych tuneli.
- Zimowe korytarze mogą sięgać poniżej pół metra.
- Podczas odwilży na trawniku może pojawić się świeże kretowisko.
- Zimą kret żywi się głównie dżdżownicami, które potrafi magazynować żywe.
- W badanej populacji względna wysokość mózgoczaszki spadała o około 11% do listopada w pierwszym roku życia.
- Kret europejski potrafi odróżnić światło od ciemności.
- Setki metrów chodników mogą tworzyć jedną sieć krecich tuneli.



 



## Jak kret spędza zimę i co robi, gdy ziemia zamarza?



Grunt zamarza od powierzchni. Kiedy mróz trzyma przez kilka dni, ziemia tuż pod darnią twardnieje, a dżdżownice szukają głębszych miejsc, w których mogą przeczekać ochłodzenie. Kret korzysta wtedy z tuneli położonych **poniżej warstwy zamarzniętej ziemi**. Zimowe korytarze sięgają na głębokości ponad pół metra. Granica przemarzania zmienia się wraz z pogodą. Znaczenie ma też miejsce – pod grubą warstwą śniegu grunt stygnie wolniej niż na odsłoniętym trawniku.



Mimo silnych mrozów gruba pokrywa śnieżna ogranicza głębokość przemarzania gleby do około 10–30 cm. Dla kreta oznacza to, że w dwóch ogrodach o tej samej temperaturze powietrza warunki pod ziemią mogą być różne.



**Czy przy każdym większym mrozie kret drąży od nowa?** W podziemnej sieci ma już przejścia na różnych poziomach. Może przemieszczać się między nimi i wykorzystywać te, w których w danej chwili łatwiej o zdobycz. Kopanie pochłania dużo energii, a przesunięcie się do głębszego, gotowego tunelu daje szansę na posiłek bez wydłużania chodnika. Stąd przez część zimy kret może być trudniejszy do zauważenia, nawet w miejscu, gdzie jesienią zostawiał sporo śladów.



**Zimą kret nadal przeplata żerowanie z odpoczynkiem.** W ciągu doby kilkakrotnie rusza w korytarze, a między takimi obchodami odpoczywa w wyścielonym suchymi roślinami gnieździe. Pod ziemią kolejne okresy aktywności mogą wypadać również w nocy. Gniazdo jest miejscem odpoczynku także latem, a zimą daje zwierzęciu schronienie między wyprawami po pokarm.



W czasie dłuższego ochłodzenia znaczenia nabierają zapasy. Jeśli kret rzadziej trafia na zdobycz podczas obchodu, może sięgnąć do komory, w której zgromadził wcześniej dżdżownice. A jakim cudem dżdżownice mu nie uciekają? Kret nadgryza przedni koniec ich ciała i uszkadza tam część układu nerwowego. Dżdżownica może przeżyć ugryzienie, ale jej przedni odcinek porusza się słabiej albo nieruchomieje. Część osobników nadal potrafi odpełznąć, używając tylnej części ciała.



Z zimowaniem wiąże się też zmiana, której nad ziemią w ogóle nie widać. Naukowcy, którzy porównali czaszki kretów europejskich z różnych pór roku, stwierdzili, że **wysokość mózgoczaszki jest zimą mniejsza** i ponownie wzrasta wiosną. Mózgoczaszka to część czaszki otaczająca mózg. W badanej populacji jej względna wysokość spadła o około 11% do listopada w pierwszym roku życia, a do kolejnego lipca wzrosła o około 4%. Zmianę nazywa się zjawiskiem Dehnela i obserwuje u części małych ssaków, m.in. u ryjówek. W przypadku kreta badacze wskazują na możliwy związek z warunkami zimowymi. Wciąż pozostaje pytanie o to, ile energii zwierzę rzeczywiście dzięki temu oszczędza.



![kret](https://domiprzyroda.pl/images/zwierzeta-w-naturze/ssaki/kret2.jpg)



 



## Ciekawostki o kretach



Kopiec na trawniku łatwo zauważyć, a samego kreta można przez lata ani razu nie widzieć. Więcej o tym zwierzęciu mówi wnętrze jego tuneli. Niektóre służą mu przez długi czas, a w bocznej komorze potrafi urządzić spiżarnię z żywymi dżdżownicami.



 



### Czy świeże kretowisko może pojawić się zimą?



**Tak, świeże kretowisko może powstać zimą, zwłaszcza podczas odwilży.** Gdy wierzchnia ziemia mięknie, kret może wrócić do płytszych przejść albo udrożnić chodnik uszkodzony wcześniej. Jeśli przy tym wypchnie ziemię na powierzchnię, na trawniku pojawi się kopiec. Na mokrej trawie widać go dobrze, szczególnie gdy ziemia jest świeżo rozkruszona.



W czasie silnego mrozu szanse na taki widok maleją. Po zejściu śniegu można też natrafić na kopiec usypany wcześniej, który przez pewien czas leżał pod białą pokrywą. Sam moment, w którym go zauważysz, niewiele mówi o dacie jego powstania. Więcej można wywnioskować, gdy w kolejnych dniach widzisz świeżą ziemię w miejscu, gdzie wcześniej była tylko trawa.



 



### Co kret je zimą i gdzie szuka pożywienia?



**Podstawą zimowego pożywienia kreta są dżdżownice.** Zjada też napotkane w ziemi larwy owadów. Podczas żerowania wraca do tych samych chodników, bo mogą do nich trafiać kolejne bezkręgowce. Wystarczy, że dżdżownica drąży własne przejście obok kreciego tunelu i w końcu przebije się przez jego ścianę. Kret natrafi na nią podczas następnego obchodu.



Zapasy w komorze mają pewną osobliwość. Kret nadgryza dżdżownicę przy przednim końcu ciała, uszkadzając część układu nerwowego. W ten sposób unieruchamia zdobycz, która pozostaje żywa w podziemnej spiżarni. Może więc zachować ją na późniejszy posiłek. Znany jest przypadek kreta, który w jednej komorze uzbierał aż 470 dżdżownic.



Trawa może ucierpieć po wykopaniu płytkiego przejścia, bo kret odsuwa ziemię spod korzeni. Korzenie same w sobie nie są jednak jego pożywieniem. Gdy pod rabatą widać przejścia, a warzywa mają ślady zębów, trzeba brać pod uwagę obecność innego zwierzęcia.



 



### Czy kret naprawdę jest ślepy?



**Kret europejski rozróżnia światło i ciemność.** Jego oczy mają około milimetra średnicy i łatwo przeoczyć je w gęstym futrze. W doświadczeniu z rozgałęzionym korytarzem krety uczyły się wybierać stronę oświetloną. Samo rozpoznanie jasności jest przydatne np. wtedy, gdy przez odsłonięte przejście do tunelu wpada światło dzienne.



Po ciemku kret polega przede wszystkim na innych zmysłach. Bardzo czuły pysk pomaga mu badać to, co ma przed sobą, kiedy sprawdza ścianę przejścia albo wyczuwa ruch zdobyczy. W orientacji pomagają też włosy czuciowe. W ciasnym korytarzu kret może wyczuć nimi kontakt ze ścianą, zanim dosięgnie jej łapą.



 



### Jak wygląda sieć tuneli kreta pod trawnikiem?



Pod jednym trawnikiem mogą przebiegać płytsze chodniki oraz głębsze, trwalsze przejścia. Płytki tunel czasem zdradza podłużne wybrzuszenie. Widać je, gdy kret przesuwa ziemię na boki i ku górze, drążąc tuż pod powierzchnią. Głębsze tunele mogą tworzyć sieć, której łączna długość sięga setek metrów. Z takich chodników kret korzysta wielokrotnie, także wtedy, gdy na zewnątrz długo panuje susza.



**W sieci są też szersze komory.** W jednej z nich kret układa suche trawy lub inne części roślin i tworzy legowisko. Samica może wykorzystać wyścielone gniazdo do odchowania młodych. Komora z zapasem pokarmu pełni inną funkcję i może znajdować się w sąsiedztwie legowiska.



Gdyby spojrzeć na ten układ z boku, część przejść znalazłaby się jedno nad drugim. Rząd kopców daje zatem tylko fragment obrazu. Pokazuje miejsca, w których kret wyrzucił ziemię, a przebieg reszty chodników może pozostać zupełnie niewidoczny.



 



### Jak kret kopie tunele i skąd się biorą kopce?



Dłonie przednich łap są szerokie, skierowane na boki i zakończone mocnymi pazurami. Kret nimi rozluźnia glebę i odsuwa ją spod pyska. Przy płytkim przejściu może rozepchnąć część ziemi na boki. Gdy urobku jest więcej, przesuwa go do chodnika biegnącego ku powierzchni.



**Kretowisko powstaje z ziemi wypchniętej przez takie przejście.** Kret może usypać kopiec, pozostając pod nim. Pod kopcem jest przejście do tunelu, a z wierzchu widać zwykle tylko ziemię, która zasłania otwór po jej wypchnięciu. Ślad na trawniku może też pochodzić z naprawy chodnika. Po zawaleniu się jego odcinka kret usuwa luźną ziemię i odzyskuje przejście.



 



### Co pozwala kretowi poruszać się tyłem w ciasnym tunelu?



**Krótkie, gęste futro kreta łatwo układa się w obie strony.** Kiedy zwierzę się cofa, włosy uginają się zgodnie z kierunkiem ruchu i sierść nie zaczepia o ściany. To przydatne, bo w tunelu dopasowanym do szerokości ciała kret nie zawsze ma miejsce, żeby od razu się obrócić.



Wyobraź sobie, że zwierzę natrafia na fragment chodnika zasypany mokrą ziemią. Może wycofać się do rozgałęzienia, a stamtąd wybrać inne przejście. Przy takim ruchu pomaga mu również ogon z włosami czuciowymi, który pierwszy dotyka przeszkody za zwierzęciem.



 



### Czy wszystkie kopce w ogrodzie może usypać jeden kret?



**Jeden kret może usypać wiele kopców.** Każdy odpowiada miejscu, w którym zwierzę wypchnęło ziemię. W miarę wydłużania chodnika takich miejsc przybywa, więc przez kilka dni ślady mogą pojawiać się w różnych częściach ogrodu. Nawet jeśli kopce leżą po obu stronach ścieżki, pod spodem może je łączyć jedna sieć.



Kret europejski przez większą część roku żyje samotnie i zajmuje własny teren. W okresie godowym samce rozszerzają zasięg swoich wędrówek w poszukiwaniu samic. Młode z czasem opuszczają teren matki i szukają osobnego miejsca. Liczenie kopców mówi więc więcej o tym, ile ziemi wydostało się na trawnik, niż o tym, ile zwierząt mieszka pod nim.



 



### Kiedy kret wychodzi na powierzchnię?



Na powierzchni można czasem zobaczyć **młodego kreta, który opuszcza teren matki** i szuka miejsca dla siebie. Nad ziemią jest wtedy znacznie bardziej narażony na drapieżniki niż w swoim chodniku. Dorosłe osobniki większość życia spędzają pod ziemią, gdzie mają dostęp do pokarmu i osłonę przed gwałtownymi zmianami temperatury.



To tłumaczy, dlaczego na łące pełnej kretowisk można nie dostrzec ani jednego zwierzęcia. Najłatwiej zauważyć świeżo wypchniętą ziemię, czasem jeszcze zanim jej wierzch przeschnie. Sam kret może już w tym czasie przemieszczać się inną odnogą, kilka metrów od miejsca, na które patrzysz.



![krecie kopce](https://domiprzyroda.pl/images/zwierzeta-w-naturze/ssaki/krecie-kopce.jpg)



 



## Co zimowy kopiec mówi o życiu kreta?



Świeży kopiec w środku zimy mówi przede wszystkim tyle, że kret niedawno wypchnął ziemię. Podczas odwilży mógł wrócić do płytszego przejścia, a po ponownym ochłodzeniu przenieść żerowanie głębiej. Gdy przez dłuższy czas na trawniku nic się nie zmienia, o aktywności zwierzęcia decyduje to, co dzieje się pod powierzchnią. Dla kreta największe znaczenie ma wtedy dostęp do dżdżownic, które może znaleźć w chodnikach albo wyjąć z własnej spiżarni.



 



## Pytania o kreta i jego zimowanie



**Czy kret zapada w sen zimowy?**
Kret europejski pozostaje aktywny przez całą zimę. Przeplata wyprawy po pożywienie z odpoczynkiem w podziemnym gnieździe.



**Jak głęboko schodzi kret zimą?**
Zimą kret korzysta z chodników poniżej zamarzniętej warstwy gruntu. Niektóre leżą ponad pół metra pod powierzchnią.



**Czy kret kopie, gdy na trawniku leży śnieg?**
Może kopać pod pokrywą śnieżną, jeśli ziemia pod nią pozostaje niezamarznięta.



**Co kret robi z dżdżownicami na zimę?**
Część zdobyczy kret zjada, a część gromadzi w podziemnej komorze. Zapasy tworzy z żywych dżdżownic, które wcześniej unieruchamia.



**Czy kret widzi światło?**
Tak, ma niewielkie oczy i w doświadczeniach potrafił odróżnić oświetloną część korytarza od ciemnej.



**Czy po liczbie kopców można poznać, ile kretów żyje w ogrodzie?**
Liczba kopców nie pozwala policzyć zwierząt. Jeden kret potrafi usypać wiele kretowisk, drążąc rozgałęzioną sieć tuneli.



 



**Źródła:**



- Kret prawdę ci powie, [https://www.lasy.gov.pl/pl/edukacja/blogi/blog-edukatora/kret-prawde-ci-powie](https://www.lasy.gov.pl/pl/edukacja/blogi/blog-edukatora/kret-prawde-ci-powie)
- Kret – inżynier podziemnego świata, https://www.umcs.pl/pl/kret-inzynier-podziemnego-swiata,52,kret-inzynier-podziemnego-swiata,186947.chtm
- Czy śnieżna zima uchroni nas przed suszą?, https://obserwator.imgw.pl/2021/04/16/czy-sniezna-zima-uchroni-nas-przed-susza/
- Mole, https://mammal.org.uk/british-mammals/mole
- Winter conditions, not resource availability alone, may drive reversible seasonal skull size changes in moles, https://royalsocietypublishing.org/rsos/article/9/9/220652/97627/Winter-conditions-not-resource-availability-alone
- Retinal development and function in a ‘blind’ mole, https://royalsocietypublishing.org/rspb/article-abstract/277/1687/1513/73129/Retinal-development-and-function-in-a-blind-mole
- Moles, [https://www.rhs.org.uk/biodiversity/moles](https://www.rhs.org.uk/biodiversity/moles)



 



**Przeczytaj też o innych zwierzętach spotykanych w ogrodzie i w naturze.**



- [Jak zachęcić jeża do zamieszkania w ogrodzie?](https://domiprzyroda.pl/ogrod/zwierzeta/jak-zachecic-jeza-do-zamieszkania-w-ogrodzie)
- [Dlaczego ptaki odlatują na zimę i jak znajdują drogę?](https://domiprzyroda.pl/zwierzeta-w-naturze/ptaki/dlaczego-ptaki-odlatuja-na-zime-i-jak-znajduja-droge)
- [Dlaczego kraby chodzą bokiem zamiast do przodu?](https://domiprzyroda.pl/zwierzeta-w-naturze/skorupiaki/dlaczego-kraby-chodza-bokiem-zamiast-do-przodu)
- [Co zrobić po spotkaniu dzika podczas spaceru?](https://domiprzyroda.pl/zwierzeta-w-naturze/ssaki/co-zrobic-po-spotkaniu-dzika-podczas-spaceru)
- [Jak odróżnić pszczołę od osy, szerszenia i trzmiela? Plus zdjęcia](https://domiprzyroda.pl/zwierzeta-w-naturze/owady/jak-odroznic-pszczole-od-osy-szerszenia-i-trzmiela)



 

: Utworzono: 19 listopad 2026
