Jeż w ogrodzie
Wieczorem pod krzewami coś zaszeleściło, a chwilę później na trawniku pojawił się jeż. Taka wizyta zachęca, żeby przygotować mu miejsce na dłużej. Tylko co właściwie sprawia, że ogród staje się dla niego atrakcyjny? Sam domek może pozostać pusty, jeśli zwierzę nie znajdzie w pobliżu pożywienia. Znaczenie ma też możliwość swobodnego przemieszczania się. Zanim więc kupisz schronienie i wystawisz miskę, warto spojrzeć na swoją działkę z poziomu ziemi. Stamtąd ogród wygląda zupełnie inaczej.
Najważniejsze informacje o jeżu w ogrodzie
- Przygotuj przejście pod ogrodzeniem – zalecany otwór dla jeża ma około 13 x 13 cm.
- Pozostaw osłonięty zakątek pod krzewami, w którym jeż będzie mógł urządzić gniazdo.
- Zostaw suche liście i stabilny stos drewna – mogą zapewnić materiał na gniazdo oraz kryjówkę.
- Ustaw domek w zacienionym miejscu, gdzie po deszczu nie gromadzi się woda.
- Pozwól fragmentowi ogrodu zarosnąć swobodniej, aby zapewnić osłonę i wspierać obecność naturalnego pokarmu.
- Udostępnij świeżą wodę w płytkiej misce, szczególnie podczas upałów, gdy łatwo wysycha.
- Zrezygnuj z trutek i ogranicz środki owadobójcze, które mogą zagrażać jeżowi lub uszczuplać jego pokarm.
Dlaczego jeże wybierają ogród blisko człowieka?
Jeże korzystają z ogrodów, ponieważ mogą znaleźć w nich pożywienie oraz osłonięte miejsca do odpoczynku. Bliskość domu sama w sobie nie jest zaproszeniem. Atrakcyjne bywają warunki wokół niego, zwłaszcza tam, gdzie pozostawiono gęstą roślinność. Pod krzewami zwierzę może ukryć gniazdo, a w sąsiedztwie szukać pokarmu. Niewielki ogród potrafi więc oferować coś, czego brakuje na znacznie większym, odsłoniętym terenie.
A las? Przecież wydaje się idealnym miejscem dla dzikiego zwierzęcia. Jeże korzystają jednak chętnie z jego obrzeży, gdzie zadrzewienia sąsiadują z bardziej otwartą przestrzenią. Rozległy las iglasty nie zapewnia im takich samych warunków jak skraj z gęstymi zaroślami. Podobnie z polem uprawnym: duża powierzchnia nie oznacza jeszcze dobrego miejsca do życia. Znaczenie ma również osłona dostępna podczas przemieszczania się.
W brytyjskim badaniu opublikowanym w 2017 roku śledzono za pomocą nadajników 78 jeży. Na badanych terenach rolniczych zwierzęta preferowały ogrody i otoczenie zabudowań względem dostępności tych siedlisk. Wiejską zabudowę wybierały też najchętniej jako miejsce zakładania gniazd. To wynik dotyczący określonych terenów i jeża zachodniego, a nie zasada opisująca każdy ogród. Pokazuje jednak, że sąsiedztwo człowieka może zapewniać wartościowe siedlisko.
Czy przy domu jest bezpieczniej? Bywa, choć nie można tego założyć z góry. We wspomnianym badaniu znaczenie miała obecność borsuków, które polują na jeże. Tam, gdzie występowały, jeże trzymały się bliżej osłony. Wybór miejsca wiązał się więc także z zagrożeniem ze strony drapieżnika.
Pozostaje jeszcze kwestia odległości. Ogród zwykle stanowi tylko fragment obszaru wykorzystywanego przez jeża. W ciągu jednej nocy zwierzę może pokonać około 2 km, odwiedzając sąsiednie działki. Dla Ciebie granicą posesji jest płot. Dla jeża najlepiej, żeby istniała możliwość dalszej wędrówki. Może odpoczywać pod Twoim żywopłotem, a pożywienia szukać również u sąsiada. Dlatego nawet udane ogrodowe schronienie nie oznacza, że jego lokator będzie stale przebywał na jednej działce.
Na zdjęciu jeż pigmejski.
Co zrobić, by zachęcić jeża do wybrania Twojego ogrodu?
Zacznij od obejrzenia ogrodzenia przy samej ziemi. Później zastanów się, gdzie można zostawić fragment działki bez ciągłego poprawiania go grabiami. Poniższe zmiany zwiększają szansę na wizytę, a z czasem także na zajęcie schronienia.
- Przygotuj przejście pod ogrodzeniem. Dla jeży zalecany jest otwór na około 13 x 13 cm. Krawędzie powinny być gładkie, żeby zwierzę nie zahaczyło o wystający drut. Wybierz miejsce połączone z zielenią sąsiedniej działki, zamiast kierować przejście wprost na jezdnię. Jeśli płot jest wspólny, uzgodnij zmianę z sąsiadem.
- Zostaw osłonięty zakątek pod krzewami. Nie wygrabiaj stamtąd każdego liścia. Warstwa opadłych liści daje jeżowi materiał do budowy gniazda, a gęsta roślinność osłania miejsce odpoczynku. Taki fragment możesz pozostawić przy końcu żywopłotu, z dala od często używanej ścieżki.
Resztę ogrodu nadal urządzasz po swojemu. Wystarczy, że ten jeden zakątek przestanie być miejscem ciągłych porządków. - Ułóż niewielki stos drewna i pozostaw go na miejscu. Pod stabilnie ułożonymi kawałkami drewna może powstać kryjówka. Z czasem taki stos staje się też siedliskiem bezkręgowców (np. owadów, pająków, robaków: dżdżownice, larwy), którymi żywią się jeże. Wybierz drewno, którego nie zamierzasz za kilka dni przenieść do paleniska. Dzięki temu schronienie nie zniknie zaraz po zajęciu.
- Ustaw domek tam, gdzie jeż może ukryć się przed wzrokiem. Najlepsze będzie zacienione, osłonięte miejsce, w którym po deszczu nie stoi woda. Domek stojący pośrodku pustego trawnika zapewnia mniej osłony niż schronienie pod krzewem. Wybierz solidną konstrukcję z tunelem wejściowym lub wewnętrzną przegrodą. Obok możesz pozostawić suche liście do urządzenia wnętrza.
A jedzenie w środku? Miskę ustaw osobno, w pewnej odległości od domku. Pokarm może przyciągać inne zwierzęta wprost do miejsca odpoczynku. Gdy schronienie zostanie zajęte, nie podnoś dachu dla sprawdzenia lokatora. - Pozwól części ogrodu zarosnąć trochę swobodniej. Niewielki pas wyższej roślinności może zapewniać osłonę i wspierać obecność bezkręgowców. Możesz zacząć od jego obrzeża, tam, gdzie rzadziej się przebywa. Przed późniejszym koszeniem obejrzyj ten fragment, ponieważ jeż może właśnie tam ukrywać gniazdo.
- Zrezygnuj z rozsypywania trutek i ogranicz środki owadobójcze. Preparaty zwalczające owady mogą uszczuplać naturalną bazę pokarmową jeża. Środki trujące stwarzają też zagrożenie dla zwierząt, których nie zamierzasz zwalczać. Zanim zastosujesz preparat przeciw ślimakom, rozważ zabezpieczenie samej uprawy. Miska z karmą nie zastąpi ogrodu, w którym jeż może sam zdobywać pożywienie.
- Postaw płytką, stabilną miskę ze świeżą wodą. Ustaw ją bezpośrednio na ziemi i wymieniaj wodę codziennie. Podczas upałów sprawdzaj też, czy naczynie nie wyschło. Jeśli masz oczko wodne, przygotuj łagodne wyjście albo stabilną rampę sięgającą do wody. Jeż potrafi pływać, lecz stromy brzeg może uniemożliwić mu wydostanie się.
Pozostaje cierpliwość. Nie przynoś jeża z innego miejsca, żeby zasiedlić ogród. Przeniesione zwierzę traci dostęp do znanych kryjówek, a zabrana samica może pozostawić młode. Przygotuj warunki i pozwól miejscowym jeżom znaleźć je podczas własnych wędrówek.
Jeż odwiedza ogród, ale nie zostaje. Co może go zniechęcać?
Wizyta jeża nie oznacza, że szuka on miejsca na gniazdo. Jeż może korzystać z Twojego ogrodu wyłącznie podczas żerowania, a schronienie mieć już gdzie indziej. Jeże potrafią też zmieniać miejsca odpoczynku. Pustego domku nie należy więc od razu traktować jako sygnału, że coś na działce jest nie tak.
Warto jednak przyjrzeć się zachowaniu psa, zwłaszcza po zmroku. Jeśli podbiega do jeża i próbuje go łapać, ogród przestaje być bezpiecznym miejscem. Kolce nie zapewniają pełnej ochrony przed pogryzieniem. Wieczorne wypuszczanie psa pod nadzorem pozwala ograniczyć ryzyko takiego spotkania. Przy zwierzęciu skłonnym do pogoni pomocna będzie smycz. Kot zazwyczaj stanowi mniejsze zagrożenie, choć może wyjadać pozostawioną karmę.
Problemem bywa również naruszanie zajętej kryjówki. Szczególnej ostrożności wymaga gniazdo samicy z młodymi, ponieważ ponowne niepokojenie może doprowadzić do jego porzucenia. Gdy przypadkiem odsłonisz takie miejsce, delikatnie przywróć osłonę i wycofaj się. Oglądanie młodych z bliska musi poczekać... najlepiej do chwili, gdy same opuszczą schronienie.
A obecność innych dzikich zwierząt? W badaniu obejmującym 28 jeży krótszy czas pobytu wiązał się m.in. z częstymi obserwacjami lisów w ogrodzie. To zależność zauważona przez badaczy, a nie dowód wyjaśniający każdą przerwaną wizytę. Sam widok lisa nie pozwala stwierdzić, dlaczego jeż przestał się pojawiać.
Zanim zaczniesz przestawiać domek, daj sobie czas na obserwację. Kolejny zauważony jeż może być innym osobnikiem, nawet jeśli pojawia się w podobnym miejscu. Przy krótkim wieczornym spotkaniu łatwo uznać kilku gości za jednego.
Czym karmić jeża, jeśli ten wybrał Twój ogród?
Jeżowi można podawać dobrej jakości mięsną karmę dla kotów lub psów. Wybierając mokrą karmę, sprawdź skład – mięso powinno znajdować się na początku listy. Dokarmianie ma uzupełniać pokarm zdobywany przez zwierzę w ogrodzie. Pozostawiona porcja może być wsparciem, szczególnie jesienią, kiedy jeż gromadzi zapasy energii przed hibernacją.
Odpowiednia jest także sucha karma dla kotów. Możesz również spotkać produkty sprzedawane jako pokarm dla jeży, ale sam napis na opakowaniu nie wystarcza. Przy nich również warto sprawdzić skład i wybierać karmę mięsną.
A mleko w miseczce? Nie podawaj jeżowi mleka, ponieważ nie toleruje laktozy i może dostać biegunki. Do picia wystarczy świeża woda. Zrezygnuj również z chleba – nie jest odpowiednim pokarmem do dokarmiania tego zwierzęcia. Dobre intencje niewiele pomogą, jeśli zawartość miski będzie mu szkodzić.
Jedzenie wystawiaj wieczorem, a rano usuń niezjedzone resztki. Dzięki temu kolejna porcja nie trafi na pozostałości poprzedniej. Po każdym użyciu umyj naczynie, ponieważ ze wspólnej miski mogą korzystać różne jeże. Brudne miejsce karmienia sprzyja przenoszeniu chorób. Naczynia przeznaczone dla dzikich zwierząt czyść poza kuchnią i trzymaj oddzielnie od własnych. Po sprzątaniu dokładnie umyj ręce.
Przygotowany ogród daje jeżowi możliwość wyboru – i na tym warto poprzestać. Kiedy wieczorem znów zaszeleści pod krzewami, pozostaje cieszyć się wizytą, nawet jeśli następny dzień spędzi za sąsiednim płotem.
FAQ – pytania i odpowiedzi
Jak zachęcić jeża do zamieszkania w ogrodzie?
Przygotuj przejście pod ogrodzeniem i pozostaw osłonięty zakątek, w którym jeż może zbudować gniazdo. Pomocny będzie również domek, choć jego ustawienie nie gwarantuje pojawienia się lokatora.
Gdzie najlepiej ustawić domek dla jeża w ogrodzie?
Wybierz zacienione miejsce pod krzewami, z dala od często używanej ścieżki. Unikaj zagłębień, w których po deszczu zbiera się woda.
Dlaczego jeż odwiedza ogród, ale nie zajmuje domku?
Może mieć schronienie gdzie indziej, a na Twojej działce jedynie szukać pożywienia. Pusty domek nie oznacza więc, że ogród jest dla niego nieodpowiedni.
Czym dokarmiać jeża w ogrodzie?
Możesz podawać dobrej jakości mięsną karmę dla kotów lub psów, a także suchą karmę dla kotów. Niezjedzone resztki usuwaj rano i myj naczynie po każdym użyciu.
Czy jeżowi w ogrodzie można podawać mleko?
Nie, ponieważ jeż nie toleruje laktozy, a mleko może wywołać u niego biegunkę. Postaw płytką miskę ze świeżą wodą.
Źródła:
- Where do hedgehogs live?, https://www.hedgehogstreet.org/about-hedgehogs/where-do-they-live/
- Factors affecting hedgehog (Erinaceus europaeus) attraction to rural villages in arable landscapes, https://link.springer.com/article/10.1007/s10344-017-1113-6
- Creating a wildlife garden, https://www.britishhedgehogs.org.uk/creating-wildlife-garden/
- Research: Why do hedgehogs visit certain gardens?, https://www.hedgehogstreet.org/research-hedgehogs-in-gardens/
Odkryj więcej tematów związanych z domem i naturą:
Dodaj komentarz