Polska i jej dzikie zwierzęta
Polska fauna potrafi zaskoczyć nawet osoby, które od lat spacerują po lasach i łąkach. Obok dobrze znanych saren żyją gatunki skryte, czasem niemal niewidoczne. Część wychodzi dopiero nocą. Inne można znaleźć w płytkim stawie, na kamieniu albo wśród liści leżących pod drzewami. Jakie dzikie zwierzęta można spotkać w Polsce? Jest ich znacznie więcej, niż sugerują przypadkowe obserwacje podczas spaceru. Warto więc spojrzeć szerzej... także na stworzenia bardzo małe.
Najważniejsze informacje w skrócie o dzikich zwierzętach w Polsce
- Dzikie zwierzęta żyją niezależnie od człowieka, nawet gdy pojawiają się w ogrodzie lub na strychu.
- W Polsce występuje co najmniej 10 rodzimych gatunków gadów oraz 19 gatunków płazów.
- Żółw błotny jest jedynym rodzimym żółwiem żyjącym na terenie Polski.
- Żmija zygzakowata to jedyny jadowity wąż naturalnie występujący w naszym kraju.
- Dzikie zwierzęta można spotkać w lasach i ogrodach. Wiele gatunków zamieszkuje również polskie wody.
- Kleszcze mogą przenosić boreliozę oraz wirusa wywołującego kleszczowe zapalenie mózgu.
- Dziki i niedźwiedzie potrzebują zachowania odpowiedniego dystansu. Nie należy podchodzić do nich dla zdjęcia.
Co właściwie oznacza określenie "dzikie zwierzę"?
Za dzikie uznaje się zwierzę, które nie zostało udomowione i żyje w warunkach niezależnych od człowieka. Taką definicję zawiera polska ustawa o ochronie zwierząt. Zwierzę samo zdobywa pokarm i wybiera miejsce schronienia. Kieruje się naturalnym rytmem życia właściwym dla swojego gatunku.
Bliskość zabudowań niczego tutaj nie zmienia. Jeż odwiedzający ogród pozostaje dzikim zwierzęciem, choć może pojawiać się tuż pod tarasem. Kuna ukrywająca się na strychu również nie staje się domowym pupilem. Po prostu wykorzystała miejsce, które zapewniło jej ciepło oraz osłonę. Słowo "dzikie" nie oznacza też automatycznie agresywne. Opisuje sposób życia zwierzęcia, a nie jego nastawienie do ludzi. Do tej grupy należy potężny żubr, ale należy do niej również niewielki chrząszcz. Tak samo traktujemy rybę żyjącą w rzece. Rozmiar nie ma tu żadnego znaczenia.
Dzikie zwierzęta w Polsce – jakie możemy spotkać?
Dzikie zwierzęta żyją nie tylko w rozległych puszczach. Można je obserwować nad niewielkim stawem, na łące, w lesie albo wysoko na niebie. Pojawiają się również we własnych ogrodach. W Polsce żyją tysiące gatunków zwierząt, dlatego nie sposób wymienić ich wszystkich. Przedstawiamy jedynie niewielką część tej ogromnej grupy. Niektóre łatwo rozpoznać. Inne prowadzą skryty tryb życia i pokazują się człowiekowi na krótką chwilę... czasem tylko nocą.
Gady żyjące w Polsce
Polskie gady lubią miejsca nagrzewane przez słońce. Jaszczurka zwinka wygrzewa się na kamieniach, piaszczystych ścieżkach oraz skrajach lasów. Jaszczurka żyworodna lepiej znosi chłód. Można ją spotkać również w górach. Padalec przypomina węża, lecz jest beznogą jaszczurką. W Polsce rozpoznano dwa jego gatunki. Występuje u nas padalec zwyczajny, a we wschodniej części kraju także padalec kolchidzki.
Rodzimym żółwiem jest żółw błotny. Żyje w płytkich zbiornikach i na terenach podmokłych. Prowadzi skryte życie, dlatego jego zobaczenie bywa wyjątkowym zdarzeniem.
Inne gady występujące w Polsce: zaskroniec zwyczajny, zaskroniec rybołów, gniewosz plamisty, wąż Eskulapa, żmija zygzakowata.
Mięczaki spotykane na lądzie i w wodzie
Najbardziej rozpoznawalnym mięczakiem lądowym jest ślimak winniczek. Jego duża, jasna muszla łatwo rzuca się w oczy. Ślimak zaroślowy jest mniejszy i wybiera miejsca wilgotne. Spotkamy go wśród liści albo przy leśnej drodze. Nie wszystkie ślimaki noszą wyraźną muszlę. Pomrów wielki może osiągać kilkanaście centymetrów długości. Często uaktywnia się po deszczu i późnym wieczorem. W ogrodach pojawia się też ślinik luzytański, który jest gatunkiem obcym.
Mięczaki zamieszkują również rzeki oraz jeziora. Błotniarka stawowa porusza się po roślinach wodnych. Skójka malarska ukrywa się natomiast na dnie.
Więcej przykładów mięczaków żyjących dziko w Polsce to m.in.: ślimak gajowy, ślimak ogrodowy, bursztynka pospolita, zatoczek rogowy, żyworódka rzeczna, szczeżuja pospolita, racicznica zmienna.
Owady – największa grupa dzikich zwierząt
Owady można znaleźć niemal w każdym środowisku. Rusałka pawik pojawia się w ogrodach i na kwiecistych łąkach. Jej duże plamy na skrzydłach przypominają oczy. Paź królowej jest rzadszy, a podczas lotu od razu zwraca uwagę rozmiarem.
Nad wodą polują ważki. Husarz władca należy do największych gatunków występujących w Polsce. Świtezianka błyszcząca wybiera okolice płynącej wody. Samce mają metalicznie niebieskie ciało oraz ciemne skrzydła.
W starych lasach można spotkać jelonka rogacza. Samiec ma silnie powiększone żuwaczki, które przypominają poroże. Kozioróg dębosz jest związany głównie ze starymi dębami. Oba chrząszcze podlegają ochronie.
Inne owady żyjące w Polsce to m.in.: rusałka admirał, latolistek cytrynek, bielinek kapustnik, modliszka zwyczajna, biedronka siedmiokropka, kruszczyca złotawka, chrabąszcz majowy, trzmiel ziemny, murarka ogrodowa, szerszeń europejski, mrówka rudnica.
Pajęczaki żyjące w lasach, ogrodach oraz domach
Do pajęczaków należą nie tylko pająki. W tej grupie znajdują się również kleszcze oraz kosarze. Zaleszczotki są znacznie mniej znane. Mają niewielkie szczypce, lecz nie posiadają ogona występującego u prawdziwych skorpionów.
Krzyżak ogrodowy rozpina sieci pomiędzy roślinami. Tygrzyk paskowany wyróżnia się żółto-czarnym odwłokiem. Dawniej był w Polsce rzadkością, lecz rozszerzył swój zasięg. Topik potrafi natomiast żyć pod powierzchnią wody. Buduje tam schronienie wypełnione powietrzem.
Więcej przykładów krajowych pajęczaków to m.in.: darownik przedziwny, kwietnik, kątnik większy, skakun arlekinowy, nasosznik trzęś, kosarz pospolity, zaleszczotek książkowy, kleszcz pospolity, kleszcz łąkowy.
Płazy występujące w Polsce
Płazy potrzebują wody przede wszystkim w okresie rozmnażania. Poza nim część gatunków spędza dużo czasu na lądzie. Ropuchę szarą można zobaczyć w ogrodzie. Dzień często przeczekuje w ukryciu, a na żer wychodzi po zmroku.
Salamandra plamista zamieszkuje wilgotne lasy na południu kraju. Jej czarne ciało pokrywają żółte plamy o różnym układzie. Rzekotka drzewna jest znacznie mniejsza. Dzięki przylgom na palcach potrafi wspinać się po roślinach. W Polsce stwierdzono również rzekotkę wschodnią. Przez lata traktowano ją jako część tego samego gatunku co rzekotkę drzewną. Obie są do siebie bardzo podobne.
Pozostałe płazy występujące w Polsce to m.in.: traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, traszka górska, traszka karpacka, kumak nizinny, kumak górski, grzebiuszka ziemna, ropucha zielona, ropucha paskówka, żaba trawna, żaba moczarowa, żaba zwinka, żaba wodna, żaba jeziorkowa, żaba śmieszka.
Dzikie ptaki, które można zobaczyć w Polsce
Ptaki są najlepiej widoczną grupą dzikich zwierząt. Występują w centrach miast, na polach i w głębi lasów. Część pozostaje u nas przez cały rok. Inne przylatują na lęgi albo zatrzymują się podczas dalekiej wędrówki. Bocian biały wybiera otwarte tereny z dostępem do wilgotnych łąk. Żuraw potrzebuje bardziej zacisznych miejsc. Jego donośny głos można usłyszeć z dużej odległości, nawet gdy sam ptak pozostaje niewidoczny. Nad jeziorami pojawia się czapla siwa. Płytkiej wody szuka również łabędź niemy. Zimorodek przesiaduje przy rzekach, skąd wypatruje niewielkich ryb. Przelatuje szybko i często zdradza go tylko niebieski błysk.
W lasach żyje dzięcioł czarny, znacznie większy od dzięcioła dużego. Wysoko w koronach drzew można dostrzec wilgę. Jej żółte upierzenie jest wyraziste, ale ptak umiejętnie chowa się wśród liści.
Przykładowe pozostałe ptaki występujące w Polsce to m.in.: krzyżówka, perkoz dwuczuby, bielik, myszołów, pustułka, jastrząb, kukułka, jerzyk. Można zobaczyć także: kosa, rudzika, sójkę, kowalika, dudka, czajkę, łyskę, kormorana, gila, jemiołuszkę.
Ryby zamieszkujące polskie wody
Szczupak czatuje wśród roślin i atakuje zdobycz z niewielkiej odległości. Okoń często przebywa w grupach, zwłaszcza jako młoda ryba. Sandacz wybiera większe jeziora oraz rzeki. Dobrze radzi sobie w mętnej wodzie. W najgłębszych miejscach może ukrywać się sum europejski. To największa ryba stale zamieszkująca polskie wody śródlądowe. Miętus prowadzi inny tryb życia. Lubi chłodną wodę i jest aktywny głównie po zmroku.
W górskich potokach żyje pstrąg potokowy. Lipień wybiera czyste rzeki z dobrze natlenioną wodą. Łosoś atlantycki oraz troć wędrowna przemieszczają się między morzem a rzekami.
Bałtyk ma niskie zasolenie, lecz żyje w nim wiele ryb morskich. Należą do nich dorsz i śledź. Przy dnie przebywa stornia, potocznie nazywana flądrą.
Inne ryby dziko żyjące w Polsce to m.in.: płoć, leszcz, lin, karaś pospolity, wzdręga, ukleja, boleń, brzana, kleń, jaź, węgorz europejski, certa, świnka, kiełb, różanka, koza pospolita, piskorz, ciernik, głowacz białopłetwy, rozpiór.
Przykładowe ryby spotykane w Bałtyku to m.in.: szprot, belona, turbot, gładzica, babka bycza, tasza, dobijak, witlinek.
Skorupiaki – nie tylko mieszkańcy Bałtyku
Rak szlachetny jest rodzimym mieszkańcem polskich wód. Potrzebuje siedliska zapewniającego kryjówki oraz odpowiednią jakość wody. Rodzimym gatunkiem jest również rak błotny, związany głównie z wodami nizinnymi. Obok nich występują raki sprowadzone z innych części świata. Rak pręgowaty pochodzi z Ameryki Północnej. Jest odporny i może przenosić dżumę raczą. Choroba stanowi zagrożenie dla rodzimych raków.
Nie wszystkie skorupiaki przypominają raki. Ośliczka wodna jest niewielka i żyje wśród roślin albo opadłych liści. Kiełże mają ciało spłaszczone z boków. Stanowią ważny pokarm dla wielu ryb.
Skorupiaki występujące w Polsce to m.in.: rak szlachetny, rak błotny, rak pręgowaty, rak sygnałowy, rak marmurkowy, ośliczka wodna, kiełż zdrojowy.
Nad Bałtykiem lub w jego wodach żyją także m.in.: garnela, podwój wielki, krab wełnistoszczypcy, pąkla zatokowa.
Dzikie ssaki żyjące w Polsce
Największym lądowym ssakiem Polski jest żubr. Jego wolne populacje żyją przede wszystkim we wschodniej części kraju. Łoś wybiera mokradła i podmokłe lasy. Potrafi jednak pojawić się blisko dróg albo zabudowań. Jeleń szlachetny zamieszkuje rozległe kompleksy leśne. Sarna radzi sobie również wśród pól. Dzik chętnie korzysta z lasów, lecz coraz częściej dociera na obrzeża miast.
Duże drapieżniki są znacznie trudniejsze do zobaczenia. Wilk zwykle wcześniej zauważa człowieka i oddala się bezgłośnie. Ryś prowadzi skryte życie. Niedźwiedź brunatny występuje głównie w Karpatach.
Znacznie bliżej domów można spotkać lisa. Kuna domowa wykorzystuje poddasza oraz inne osłonięte miejsca. Borsuk większość dnia spędza w norze. Wyrusza na poszukiwanie pokarmu wieczorem.
Do ssaków należą też nietoperze. Borowiec wielki poluje wysoko nad ziemią. Gacek brunatny ma bardzo długie uszy i potrafi zbierać owady z powierzchni liści.
Inne dzikie ssaki w Polsce to m.in.: bóbr europejski, wydra, gronostaj, łasica, tchórz zwyczajny, kuna leśna, zając szarak, wiewiórka pospolita. Rzadziej można spotkać: zająca bielaka, chomika europejskiego, susła perełkowanego, świstaka tatrzańskiego, żbika, norkę europejską.
Krajową faunę uzupełniają też m.in.: jeż zachodni, jeż wschodni, kret, ryjówka aksamitna, nocek duży, mopek zachodni, foka szara, morświn.
Czy w Polsce żyją zwierzęta, których trzeba się obawiać?
Tak, lecz ryzyko zwykle pojawia się po zbyt dużym skróceniu dystansu. Zwierzę może też zareagować obronnie, gdy zostanie nagle zaskoczone. Dlatego obserwacja z daleka jest najrozsądniejszym wyborem. Dotyczy to nawet gatunków, które wyglądają niepozornie.
Duże zagrożenie stanowią kleszcze, choć mają zaledwie kilka milimetrów. Mogą przenosić bakterie wywołujące boreliozę. Są też nosicielami wirusa powodującego kleszczowe zapalenie mózgu. To choroba ośrodkowego układu nerwowego. Po powrocie z lasu warto dokładnie obejrzeć skórę. Kleszcze występują również na łąkach i w miejskich parkach. Można natknąć się na nie nawet we własnym ogrodzie.
Żmija zygzakowata jest jedynym jadowitym wężem naturalnie żyjącym w Polsce. Zwykle unika ludzi i nie traci jadu na przypadkowy atak. Może jednak ukąsić po nadepnięciu albo próbie schwytania. Szczególną ostrożność warto zachować podczas przechodzenia przez wysoką trawę. Po ukąszeniu żmii potrzebna jest pomoc medyczna. Nie należy nacinać rany ani próbować wysysać jadu. Osoba ukąszona powinna ograniczyć poruszanie się do czasu uzyskania pomocy.
Bolesne mogą być również użądlenia osy albo szerszenia europejskiego. Dla większości ludzi kończą się miejscowym bólem i obrzękiem. Większe ryzyko dotyczy osób uczulonych na jad. Przy trudnościach z oddychaniem lub omdleniu trzeba natychmiast wezwać pomoc.
A co z większymi zwierzętami? Dzik może zaatakować, gdy uzna, że nie ma drogi ucieczki. Szczególnej przestrzeni potrzebuje samica prowadząca młode. Nie należy do niej podchodzić. Jeśli zwierzę nie zauważyło człowieka, najlepiej powoli się wycofać. Takie zachowanie zalecają również Lasy Państwowe.
Spotkanie z niedźwiedziem brunatnym jest mało prawdopodobne, lecz możliwe w Karpatach. Nie wolno podchodzić do niego dla lepszego zdjęcia. Nie należy też biec. Trzeba wolno zwiększać odległość i pozostawić zwierzęciu wolną drogę.
Wilki zazwyczaj unikają człowieka. Sam widok wilka nie oznacza więc nadchodzącego ataku. Zwierzęcia nie należy jednak dokarmiać ani zachęcać do podejścia. Oswojenie z ludźmi może zmienić jego naturalne zachowanie.
Niebezpieczne sytuacje zdarzają się także na drogach. Łoś może niespodziewanie wejść przed samochód, zwłaszcza w pobliżu mokradeł. Ze względu na jego masę takie zderzenie bywa bardzo groźne. W miejscach oznaczonych ostrzeżeniem warto zdjąć nogę z gazu.
Polskie dzikie zwierzęta nie szukają konfliktu z człowiekiem. Odpowiedni dystans pozwala oglądać je w ich naturalnym środowisku, bez zakłócania ich życia. Czasem krótka obserwacja z daleka zostaje w pamięci znacznie dłużej niż wykonane z bliska zdjęcie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie dzikie zwierzęta można spotkać w Polsce?
W Polsce żyją m.in. żubry i łosie. Krajową faunę uzupełniają ptaki oraz ryby, a także liczne bezkręgowce.
Co oznacza określenie "dzikie zwierzę"?
To zwierzę nieudomowione, które żyje w warunkach niezależnych od człowieka. Samodzielnie zdobywa pokarm i wybiera swoje schronienie.
Ile gatunków gadów występuje w Polsce?
W aktualnym ujęciu naukowym rozpoznaje się co najmniej 10 rodzimych gatunków gadów. Należą do nich jaszczurki oraz węże, a także żółw błotny.
Jakie płazy można spotkać w Polsce?
W Polsce żyją salamandra plamista i rzekotka drzewna. Występują też traszki, kumaki oraz kilka gatunków żab.
Czy dzikie zwierzęta w Polsce są niebezpieczne?
Większość unika ludzi i reaguje obronnie dopiero po zaskoczeniu. Większą ostrożność trzeba zachować wobec żmii, kleszczy oraz dużych ssaków.
Czy wilki żyjące w Polsce atakują ludzi?
Dzikie wilki zazwyczaj unikają człowieka i wcześniej wyczuwają jego obecność. Nie należy ich dokarmiać ani zachęcać do podejścia.
Gdzie w Polsce można spotkać niedźwiedzia brunatnego?
Niedźwiedzie występują głównie w Karpatach, szczególnie w Bieszczadach oraz Tatrach. Spotkanie z nimi nadal należy do rzadkości.
Jak zachować się podczas spotkania z dzikim zwierzęciem?
Należy utrzymać dystans i powoli się wycofać. Nie wolno blokować zwierzęciu drogi ani próbować go dotykać.
Odkryj więcej tematów związanych z domem i naturą:
Dodaj komentarz