Jak odróżnić żmiję zygzakowatą od zaskrońca? Zdjęcia

Szczegóły: Autor: Sebastian; Kategoria: Gady

Żmija czy zaskroniec – poznaj pomiędzy nimi różnice

Żmiję zygzakowatą od zaskrońca zwyczajnego najłatwiej odróżnić po rysunku na ciele: żmija zwykle ma zygzak, a zaskroniec jasne plamy za głową. Są jednak pułapki. U czarnej żmii wzoru możesz nie dostrzec, a widok samego ogona niewiele rozstrzyga. Dlatego warto poznać także inne różnice – bez zbliżania się do węża i sprawdzania ich za wszelką cenę.

Najważniejsze różnice w skrócie

Zaskroniec zwyczajny zwykle ma dwie jasne, czarno obwiedzione plamy za głową.
Żmija najczęściej ma ciemny zygzak na grzbiecie, niewidoczny u czarnych osobników.
Źrenice żmii są pionowe, a zaskrońca okrągłe – porównuj je na zdjęciu.
Sam trójkątny kształt głowy nie wystarcza do rozpoznania żmii.
Żmija jest jadowita, zaskroniec zwyczajny nie. Oba gatunki mogą ugryźć.
Żmija również zamieszkuje wilgotne tereny, więc miejsce spotkania nie przesądza o gatunku.

Jak wygląda żmija zygzakowata?

Żmija zygzakowata (Vipera berus) ma dość krępe ciało. Wiele osobników mierzy ok. 50–60 cm, choć większe mogą osiągać około 80 cm. Masywniejszą budowę czasem widać, nawet gdy część tułowia znika w trawie.

Najbardziej rozpoznawalny jest ciemny zygzak biegnący środkiem grzbietu. U szarych osobników potrafi mocno odcinać się od tła. U brązowych kontrast bywa mniejszy... Spotyka się też żmije niemal całkowicie czarne, określane jako melanistyczne. Wtedy zygzak nie jest widoczny, więc zasada „nie ma wzoru, nie ma żmii” zawodzi.

Głowa jest wyraźnie oddzielona od szyi, a źrenica ma pionowy kształt. Czy szeroka, trójkątna głowa wystarczy do rozpoznania? Nie. Zaniepokojone węże innych gatunków również mogą ją spłaszczać. To wskazówka pomocnicza, której nie należy traktować jako pewnego testu.

Na zdjęciu żmija zygzakowata z widocznym grzbietem. © Źródło zdjęcia: Canva.

Jak wygląda zaskroniec?

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) jest przeważnie smuklejszy od żmii, a jego ogon zwęża się bardziej stopniowo. Większe samice mogą przekraczać metr długości. Sam rozmiar jednak niewiele rozstrzyga, ponieważ młody zaskroniec może być krótszy od dorosłej żmii, a z oddali trudno dobrze ocenić jego długość.

Najbardziej charakterystyczne są dwie jasne plamy z tyłu głowy, zwykle żółte i obwiedzione czernią. Właśnie od ich położenia „za skroniami” pochodzi nazwa tego węża. Plamy mogą też być białawe. Wierzch ciała często jest szarawy lub oliwkowy. Niekiedy widać na nim ciemne plamki, ale nie tworzą typowego zygzaka żmii. Oczy mają okrągłe źrenice.

Jak odróżnić żmiję zygzakowatą od zaskrońca?

Najlepiej porównać kilka cech, zamiast opierać rozpoznanie na jednym szczególe, który podczas krótkiego spotkania może być niewidoczny albo po prostu mylący. Pomocne jest zdjęcie z zoomem.

Plamy za głową. Dwie jasne, czarno obwiedzione plamy wskazują na zaskrońca zwyczajnego. Żmija nie ma takich oznaczeń. Jeżeli tył głowy jest zasłonięty, nie oceniaj obecności plam.
Wzór na grzbiecie. U żmii zwykle widać ciemną, zygzakowatą wstęgę. U zaskrońca mogą występować oddzielne plamki. Pamiętaj o czarnych żmijach, u których charakterystyczny rysunek ginie.
Źrenice. Żmija ma pionowe, a zaskroniec okrągłe. Porównuj je wyłącznie na dostatecznie ostrym zdjęciu. Nie pochylaj się nad głową węża, aby zajrzeć mu w oczy.
Proporcje ciała. Żmija jest bardziej krępa, z krótszym ogonem. Zaskroniec zwykle wygląda smuklej. Ta cecha pomaga, ale widok zwiniętego zwierzęcia potrafi zniekształcić ocenę.
Kształt głowy. Traktuj go jako dodatkową podpowiedź. Zaskroniec może spłaszczyć głowę w reakcji obronnej, dlatego jej trójkątny zarys nie potwierdza, że widzisz żmiję.

Gdzie można spotkać żmiję, a gdzie zaskrońca?

Zaskroniec zwyczajny jest mocno związany z wilgotnymi miejscami. Często przebywa przy stawach i jeziorach, gdzie znajduje płazy stanowiące ważną część jego pokarmu. Dobrze pływa, potrafi też nurkować. Widok węża sunącego po tafli wody może więc nasunąć takie rozpoznanie... lecz sam nie daje pewności. Zaskrońca można zauważyć również w ogrodzie, zwłaszcza niedaleko oczka wodnego. Bywa spotykany dalej od wody, np. na skraju lasu.

Żmija zasiedla m.in. obrzeża lasów i polany. Występuje również na podmokłych łąkach, więc prosty podział „zaskroniec przy wodzie, żmija na suchym” jest błędny. Potrzebuje dostępu do kryjówek, a jednocześnie miejsc, w których może ogrzać ciało. Dlatego można ją zauważyć na nasłonecznionej ścieżce obok gęstej roślinności.

Oba gatunki mogą pojawić się w otoczeniu człowieka. Sam fakt, że wąż leży przy domu lub na leśnej drodze, nie pozwala ustalić, do którego gatunku należy obserwowane zwierzę.

Czy zaskroniec i żmija zygzakowata są jadowite i mogą ugryźć?

Żmija zygzakowata jest jadowita, a zaskroniec zwyczajny nie. Żmija wykorzystuje jad podczas polowania, głównie na drobne ssaki. Człowieka nie traktuje jako zdobyczy. Może jednak ukąsić w obronie, np. po nadepnięciu albo przy próbie schwytania. Nie należy jej osaczać.

Zaskroniec również może ugryźć, chociaż częściej próbuje odstraszać inaczej. Potrafi syczeć i wydzielać cuchnącą substancję. Zdarza się też, że udaje martwego... Takie zachowanie nie oznacza zaproszenia do dotykania go. Niejadowity wąż nadal pozostaje dzikim zwierzęciem.

Co po ukąszeniu przez żmiję? Zadzwoń pod 112 lub 999 i ogranicz ruch. Unieruchom ukąszoną kończynę. Zdejmij z niej biżuterię, zanim obrzęk to utrudni. Nie nacinaj rany ani nie wysysaj jadu. Nie zakładaj opaski uciskowej.

Pomoc medyczna jest potrzebna także wtedy, gdy początkowo nie pojawiają się wyraźne objawy, ponieważ reakcja na jad może wystąpić z opóźnieniem. Nie próbuj łapać węża dla potwierdzenia gatunku. Jeżeli nie masz pewności, co Cię ukąsiło, przekaż tę informację dyspozytorowi.

Nie musisz rozpoznawać węża za wszelką cenę

Wąż zauważony przez chwilę w trawie może pozostać nierozpoznany. Zdjęcie nie zawsze pokazuje potrzebny szczegół. Zamiast odsuwać rośliny lub zatrzymywać zwierzę, pozwól mu się oddalić. Obserwacja ma sens wtedy, gdy nie naraża ani Ciebie, ani gada. Oba opisane gatunki są objęte ochroną i mają własne miejsce w przyrodzie. Czasem lepszą pamiątką ze spaceru będzie nieostre zdjęcie... niż próba zdobycia idealnego ujęcia z odległości, która sprowokuje reakcję obronną.

Żmija i zaskroniec – pytania i odpowiedzi

Czy każda żmija zygzakowata ma widoczny zygzak?
Nie. U czarnych, melanistycznych osobników zygzak nie jest widoczny, dlatego jego brak nie wystarcza do rozpoznania węża.

Czy żmija ma żółte plamy za głową?
Żmija nie ma charakterystycznych jasnych, czarno obwiedzionych plam zaskrońca zwyczajnego.

Jakie źrenice mają żmija i zaskroniec?
Żmija ma pionowe źrenice, a zaskroniec zwyczajny okrągłe. Porównuj tę cechę na wyraźnym zdjęciu, bez zbliżania się do głowy zwierzęcia.

Czy żmija może żyć przy wodzie?
Tak, żmije zasiedlają również wilgotne miejsca, m.in. podmokłe łąki. Bliskość wody nie oznacza, że napotkany wąż musi być zaskrońcem.

Czy zaskroniec zwyczajny jest jadowity?
Zaskroniec zwyczajny nie jest jadowity, ale może ugryźć w reakcji obronnej.

Co zrobić po ukąszeniu przez żmiję?
Zadzwoń pod 112 lub 999, ogranicz ruch i unieruchom ukąszoną kończynę. Nie nacinaj rany ani nie wysysaj jadu; nie zakładaj też opaski uciskowej.

Źródła: